“WAARM SITTE”: 10. De zon is de baas

dinsdag 20 januari 2026

Als je in deze bladzijde met een speld een klein gaatje prikt en je houdt het blad op een meter afstand tegen het licht, dan zie je dat gaatje ongeveer zo groot als dat de aarde lijkt vanaf de zon. Kleiner dan dat wij de planeet Venus zien. En toch krijgt dit blauwe pluisje – onze aarde – op één dag meer dan tien keer zoveel energie van de zon toegezonden als dat de hele mensheid tegenwoordig in één jaar verbruikt! Dat al miljarden jaren lang, en ook nog eens miljarden jaren in de toekomst… Ben je er nog? Onvoorstelbaar toch? We hoeven er maar een fractie van te oogsten en te beheren om in het wereldwijde energiegebruik te kunnen voorzien.

En dan dit. Diezelfde gigantische hoeveelheid energie die op de dagzijde binnenkomt, moet even later – als het nacht is geworden – weer naar het heelal worden uitgestraald. Als dat niet gebeurt, dan wordt het steeds warmer op deze aarde. Een kleine verandering in het broeikaseffect, dat die uitstraling belemmert, kan een groot gevolg kan hebben voor de temperatuur op aarde. Ons levens-vriendelijk klimaat danken we aan precies het juiste broeikaseffect. Wereldwijd is het daardoor gemiddeld zo’n 15 °C. Een kleine verhoging van dit effect zorgt er al voor dat er veel meer energie in de atmosfeer blijft hangen. Die extra energie zorgt voor meer orkanen en ander extreem weer.

Gemiddeld 15 °C dus. Dat lijkt niet erg warm. Maar als we zonder onze zon door het heelal zouden tuimelen, dan zou het hier 270 °C ónder nul zijn: vlakbij het zogenaamde absolute nulpunt van – 273 °C.

Vanuit de natuurkunde is bekend dat temperatuur eigenlijk in graden Kelvin (K) moet worden gerekend, met 0 K als het (absolute) nulpunt. Een temperatuur buiten van 0 °C is dan 273 K. En 20 °C is 293 K. Het eerste vinden we koud, het tweede comfortabel, maar in Kelvin zit het dicht bij elkaar. Dat lucht van 273 K natuurkundig gezien al aardig warm is, helpt er misschien bij om te kunnen begrijpen dat een warmtepomp er toch energie (dus zonne-energie!) uit kan halen. Door in de buiten-unit de druk te verlagen, kan de aangezogen lucht de “gasvlam” worden die het koelmiddel laat verdampen. Die damp bevat dan de aan de buitenlucht (de “gasvlam”) onttrokken energie. Door de druk verderop in het systeem te verhogen kan die warmte aan het CV-water worden afgestaan.

De atmosfeer bevat dus veel warmte, ook als wij het buiten koud vinden. En die warmte kan er voor zorgen – dankzij een warmtepomp – dat wij binnenshuis lekker “waarm sitte”.

Naschrift:

Het werkt wel relativerend om in gedachten vanaf de zon naar dat pluisje aarde te kijken…En je te realiseren welke types daar de baas proberen te spelen. Maar de zon is de baas.